Jarosław Pytlak

Podstawy nauczania blokowego

Część 1 - Co to jest nauczanie blokowe?	2

I. Krótka historia nowego pojęcia	2

II. Cechy nauczania blokowego	4

III. Nauczanie blokowe w praktyce	7

III.1. Przykład 1 - przyroda	7

III.2. Przykład 2 – blok humanistyczny	10

Część 2 – Kształcenie przyrodnicze po reformie 	13

I. To, co było nieuchronne	13

II. Przyroda w „Podstawie programowej”	13

III. Przyroda jako nowa jakość w edukacji	17

IV. „Moje miejsce na Ziemi”	18

Dodatek 1 – Cele edukacyjne szkoły podstawowej	1/3

Dodatek 2 – Cele edukacyjne wybranych przedmiotów nauczania i ścieżek edukacyjnych 	2/3

Cennik podręczników z cyklu „Moje miejsce na Ziemi”

Kontakt z autorem
CZĘŚĆ 1 – CO TO JEST NAUCZANIE BLOKOWE?
I. Krótka historia nowego pojęcia
Pojęcie nauczania blokowego wprowadzono w „Podstawie programowej kształcenia ogólnego” –  jednym z podstawowych dokumentów reformy oświatowej – jako dodatkowe określenie drugiego etapu kształcenia (klas 4-6 szkoły podstawowej). Pomimo urzędowego zatwierdzenia, w środowisku nauczycielskim nie zyskało ono jednak popularności. Zabrakło zrozumiałej i zwięzłej definicji, która nie tylko wyjaśniałaby specyfikę tego okresu edukacji, ale także czytelnie wiązała ją ze słowem „blok”. „Nauczanie blokowe” stało się, w najlepszym razie, symbolem łączenia elementów różnych dyscyplin naukowych podczas jednych zajęć edukacyjnych, często zaś – wyłącznie symbolem połączenia (zblokowania) kilku tradycyjnych przedmiotów. Tak czy inaczej, nie uzyskało rangi nowej jakości w edukacji. Trudno się więc dziwić, że niepostrzeżenie i bez żadnego oddźwięku, zniknęło przy okazji kolejnej nowelizacji „Podstawy programowej”.
Czy jest czego żałować?
Nie, jeżeli przyjmiemy, że pojęcie, które nie kryje w sobie powszechnie rozumianej treści, nie powinno znajdować się w dokumencie stanowiącym fundament systemu edukacji.
Tak, jeżeli uznamy, że nauczanie w klasach starszych szkoły podstawowej powinno jednak posiadać określenie, jednoznacznie kojarzące się z jego specyfiką. Tym bardziej, że owa specyfika jest nadal mało zrozumiała, o czym świadczą choćby programy studiów podyplomowych przyrody, nastawione na uzupełnienie wiedzy słuchaczy z zakresu obcych im wcześniej dyscyplin nauk przyrodniczych, a nie na budowanie zupełnie odmiennego sposobu traktowania nowego przedmiotu.
Tymczasem, istotę nauczania blokowego może odkryć każdy, kto zapozna się z „Podstawą programową...”, i poświęci tej lekturze nieco refleksji. Albowiem, pomimo rezygnacji z samego pojęcia, idea nauczania blokowego nadal w sposób klarowny wynika z treści tego dokumentu.
W myśl „Podstawy programowej...” wszyscy uczniowie szkoły podstawowej poznają świat w sposób całościowy – nie poprzez pryzmat dyscyplin naukowych, ale swoich spostrzeżeń, doświadczeń i refleksji.
„Nauczyciele w szkole podstawowej dostosowują sposób przekazywania odpowiedniej wiedzy, kształtowania umiejętności i postaw uczniów do naturalnej w tym wieku aktywności dzieci, umożliwiają im poznawanie świata w jego jedności i złożoności, wspomagają ich samodzielność uczenia się, inspirują je do wyrażania własnych myśli i przeżyć, rozbudzają ich ciekawość poznawczą oraz motywację do dalszej edukacji.”
Pierwszą ważną wskazówką dla poszukiwacza istoty nauczania blokowego jest istnienie jednolitego zestawu celów edukacyjnych dla całej szkoły podstawowej. Drugą można odnaleźć w szczegółowych opisach pierwszych dwóch etapów kształcenia, z których wynika, że różnica pomiędzy nimi ma głównie charakter organizacyjny: uczniowie klas 4-6 uczą się kilku przedmiotów, a ich zajęcia podzielone są na lekcje. Warto również zwrócić uwagę, że równocześnie wprowadzono ścieżki edukacyjne, które mają za zadanie ułatwić nauczycielom  właściwą klasom młodszym integrację nauczania. 
Wszystkie te przesłanki świadczą, że w zamyśle twórców „Podstawy programowej”, istotę edukacji w szkole podstawowej stanowi nauczanie całościowe, zaś kształcenie zintegrowane i nauczanie blokowe są tylko różnymi określeniami zasadniczo tego samego.

Nauczanie całościowe w klasach 1-3	  = 	Kształcenie zintegrowane
Nauczanie całościowe w klasach 4-6	  =	Nauczanie blokowe

Lektura „Podstawy programowej...” pozwala jednak doszukać się jeszcze innych, poza organizacyjnymi, specyficznych cech nauczania całościowego w klasach starszych szkoły podstawowej. Są one uzasadnione szybko zmieniającymi się w tym wieku możliwościami i potrzebami dzieci. 

Następny rozdział. 						Powrót do spisu treści.
II. Cechy nauczania blokowego
Ćwiczenie 1
	Poniżej przedstawiono zestaw wybranych celów edukacyjnych, zapisanych w podstawach programowych różnych przedmiotów oraz ścieżek edukacyjnych w drugim etapie kształcenia. Zostały one celowo przemieszane. Nie zaglądając do „Podstawy programowej” zaznacz literą „P” cele edukacyjne przyrody (te, które uważasz, że zostały zaczerpnięte z tego przedmiotu), zaś literą „M” te, które prawdopodobnie dotyczą innego przedmiotu, jednakże, Twoim zdaniem, mogłyby odnosić się również do przyrody. Swoje propozycje porównaj z uporządkowanym zestawem zamieszczonym Dodatku nr 2. 
Sformułuj wnioski dotyczące wzajemnych relacji celów edukacyjnych przedmiotów nauczania (i ścieżek edukacyjnych) w nauczaniu blokowym. 	
1.	Kształcenie sprawności mówienia, słuchania, czytania i pisania w zróżnicowanych sytuacjach komunikacyjnych prywatnych i publicznych, a zwłaszcza ważnych dla życia w państwie demokratycznym i obywatelskim; rozwijanie zainteresowania uczniów językiem jako składnikiem dziedzictwa kulturowego,
2.	Zainteresowanie przeszłością,
3.	Poznanie współzależności człowieka i środowiska,
4.	Rozwijanie rozumienia podstawowych pojęć arytmetyki i geometrii,
5.	Wyrobienie poczucia odpowiedzialności za środowisko,
6.	Poznanie najbliższego środowiska i specyfiki swojego regionu,
7.	Kształtowanie umiejętności dbania o swoje zdrowie,
8.	Kształtowanie szacunku dla własnego państwa,
9.	Rozwijanie wrażliwości na problemy środowiska,
10.	Rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiejętności odbioru dzieł literackich i innych tekstów kultury, także audiowizualnych, a przez nie przybliżanie rozumienia człowieka i świata; wprowadzanie w tradycję kultury narodowej i europejskiej,
11.	Świadoma postawa patriotyczna i obywatelska motywująca do odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu społecznym i publicznym. Kształtowanie szacunku do własnego państwa,
12.	Kształtowanie więzi z krajem ojczystym i świadomości obywatelskiej,
13.	Rozwijanie umiejętności czytania i tworzenia tekstów w stylu matematycznym,
14.	Rozwijanie wartości rodzinnych związanych z wartościami kulturowymi wspólnoty lokalnej,
15.	Kształtowanie postawy szacunku dla polskiego dziedzictwa kulturowego w związku z globalizacją kultury masowej,
16.	Rozwijanie poczucia przynależności do grupy rodzinnej, społeczności lokalnej, grupy etnicznej, narodu, państwa, społeczności europejskiej i światowej,
17.	Ujawnianie zainteresowań, możliwości i potrzeb oraz językowych i czytelniczych umiejętności uczniów po to, aby wyznaczać stosowne dla nich cele, dobierać treści i materiały, projektować odpowiednie działania gwarantujące skuteczność edukacji,
18.	Poznawanie wartości, stanowiących istotny motyw działalności indywidualnej i publicznej w Polsce, w Europie i w świecie,
19.	Zdobycie umiejętności obserwacji zjawisk przyrodniczych i dokonywania ich opisu,
20.	Zainteresowanie światem, jego różnorodnością, bogactwem i pięknem,
21.	Rozwijanie poszanowania postaw prospołecznych i dobra wspólnego,
22.	Przygotowanie do odbioru informacji rozpowszechnianych przez media,
23.	Uczenie istnienia w kulturze, przede wszystkim w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak by stawała się wewnętrzną i osobistą własnością dziecka,
24.	Rozwijanie pamięci, wyobraźni, myślenia abstrakcyjnego i logicznego rozumowania,
25.	Rozumienie zależności istniejących w środowisku przyrodniczym,
26.	Poznanie zachowań sprzyjających bezpieczeństwu ludzi i przyrody,
27.	Przygotowanie do samodzielnego poszukiwania potrzebnych informacji i materiałów,
28.	Przygotowanie do świadomego i odpowiedzialnego korzystania ze środków masowej komunikacji (telewizji, komputerów, prasy itp.),
29.	Dostrzeganie zmian zachodzących w otaczającym środowisku oraz ich wartościowanie,
30.	Ukazywanie wartości rodziny w życiu osobistym człowieka oraz pomoc w przygotowaniu się do zrozumienia i akceptacji przemian okresu dojrzewania,
31.	Rozwijanie postaw patriotycznych związanych z kulturą regionalną.
Ćwiczenie zwraca uwagę, że cele edukacyjne różnych przedmiotów i ścieżek edukacyjnych w drugim etapie kształcenia nawzajem przenikają się i uzupełniają. Często jeden tylko wyraz w długim zdaniu sugeruje właściwą kwalifikację danego celu do określonego przedmiotu.
Nauczanie blokowe charakteryzuje się uniwersalnością celów edukacyjnych określonych dla poszczególnych przedmiotów. Dzięki temu może być kontynuacją kształcenia zintegrowanego, w którym lista celów edukacyjnych jest jedna, przeznaczona dla jedynego w tym okresie nauczyciela. W nauczaniu blokowym pojawiają się przedmioty, jako konieczny etap przygotowania dziecka do przyszłego poznawania dyscyplin naukowych, ale w sferze celów zostaje zachowana daleko idąca jednolitość.
Wyrazem dążenia do ujednolicenia edukacji w klasach 4-6 jest umieszczenie w „Podstawie programowej...” szeregu ścieżek edukacyjnych, mających stanowić pomost pomiędzy różnymi dziedzinami kształcenia. Niestety, są one nader często traktowane dokładnie odwrotnie niż było to zamierzone – jako kolejne dziedziny edukacji, których program musi być „zrealizowany”.
Poszukując specyficznych cech nauczania blokowego warto również zwrócić uwagę na zapis w podstawie programowej języka polskiego:
Człowiek zdobywa wiedzę przede wszystkim poprzez język. Nauczanie języka ojczystego tworzy fundament ogólnego rozwoju ucznia, jest pomocą w kształtowaniu osoby ucznia, stanowi główny punkt odniesienia całej edukacji szkolnej - wychowania i kształcenia. Za rozwój języka w mowie i piśmie (w tym za zasób pojęć, ortografię i estetykę zapisu) odpowiedzialni są wszyscy nauczyciele niezależnie od posiadanej specjalności (podkr. JP).
Wskazany w cytowanym fragmencie obowiązek współdziałania i wspólna odpowiedzialność nauczycieli jest drugim istotnym wyróżnikiem nauczania blokowego. Warto go rozciągnąć na wszystkie przedmioty, przy czym nauczyciele niekoniecznie muszą podejmować współpracę w sposób formalny i zorganizowany (choć jest to pożądane) – na początek wystarczy, jeżeli mają świadomość dążenia do osiągnięcia wspólnych celów.
Współpracę nauczycieli mogą ułatwić proste rozwiązania metodyczne i organizacyjne. Na przykład:
1)	Podział materiału nauczania na bloki tematyczne, realizowane równolegle podczas lekcji wszystkich przedmiotów;
2)	Wprowadzenie w szkole jednolitych zasad formułowania wymagań edukacyjnych, oceniania prac domowych itp.;
3)	Regularna wymiana informacji pomiędzy nauczycielami na temat osiągnięć uczniów;
4)	Wykorzystanie podręczników i materiałów metodycznych przygotowanych specjalnie z myślą o nauczaniu całościowym w klasach 4-6.
Co w praktyce oznacza ta ostatnie sugestia, zaprezentuję w dalszej części artykułu, na przykładach podręczników dla klasy 5., wydanych przez Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne w cyklu „Moje miejsce na Ziemi” .

Następny rozdział. 						Powrót do spisu treści.

III. Nauczanie blokowe w praktyce
Istnieje powszechne przekonanie, że o tym, czego i w jaki sposób uczy się dziecko, decyduje przede wszystkim podręcznik, a dopiero w dalszej kolejności inwencja nauczyciela. Książka szkolna jest zazwyczaj traktowana jako podstawowe źródło wiedzy ucznia, zaś zawarta w niej strategia dydaktyczna, jako gwarancja osiągnięcia sukcesu edukacyjnego. Tymczasem żaden podręcznik nie jest (i nie może być!) idealnie dopasowany do potrzeb konkretnej grupy uczniów. Może on wspomagać i uzupełniać pracę nauczyciela, a dla ucznia stanowić przyjazne źródło wiedzy, lecz gwarancją sukcesu edukacyjnego jest twórcza i zaangażowana postawa nauczyciela.
Zdejmując w ten sposób podręcznik z piedestału musimy jednak przyznać, że może on w różnym stopniu sprzyjać osiąganiu zamierzonych celów edukacyjnych. Tak jest również w przypadku nauczania blokowego. 
Autorzy cyklu „Moje miejsce na Ziemi” dołożyli starań, by ich podręczniki służyły osiąganiu możliwie największej gamy celów zapisanych w podstawach programowych wszystkich przedmiotów i ścieżek edukacyjnych. 
III.1. Przykład 1 - przyroda
W podręczniku dla klasy 5. przyrodę zaprezentowano jako całość powiązaną licznymi zależnościami. Dzieci mogą obserwować wzajemną współzależność różnych organizmów oraz ich środowiska życia. Miejsce wykładu wyjaśniającego problemy nauk przyrodniczych zajęły rozmaite formy wypowiedzi, także literackie, uzupełniane w razie potrzeby krótkim wyjaśnieniem opisywanych zjawisk. Zamiast pytań sprawdzających opanowanie kolejnych partii materiału pojawiły się polecenia związane z poszerzaniem zdobytej wiedzy oraz jej twórczą interpretacją. W podręczniku pojawia się też wątek fabularny, a uczeń staje przed zadaniem interpretacji opisywanych wydarzeń.
W opinii użytkowników podręcznik zyskał przez to charakter „humanistycznego”. Autorzy świadomie wystąpili przeciwko politechnizacji kształcenia, którą uznają za istotne zagrożenie dla kultury. Było to zarazem wyjście naprzeciw celom edukacyjnym szkoły podstawowej, mającym wybitnie humanistyczny charakter.
Przyjrzyjmy się wybranym fragmentom podręcznika do przyrody dla klasy piątej, poszukując w nim przykładów, w jaki sposób ucząc tego przedmiotu można prezentować świat w sposób całościowy, zarazem osiągając cele właściwe różnym dziedzinom edukacji.
Strony 10-11, rozdział „Tak bardzo polski ptak”.
Cel edukacyjny	Czynności ucznia przewidziane przez autorów podręcznika	Przykładowe możliwości 
dalszego działania 
wg inwencji nauczyciela	
Kształcenie sprawności mówienia, słuchania, czytania i pisania w zróżnicowanych sytuacjach komunikacyjnych prywatnych i publicznych, a zwłaszcza ważnych dla życia w państwie demokratycznym i obywatelskim; rozwijanie zainteresowania uczniów językiem jako składnikiem dziedzictwa kulturowego (jęz. polski);	Opisywanie bociana białego na podstawie fotografii.	Opisywanie innych zwierząt żyjących w Polsce.	
Rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiejętności odbioru dzieł literackich i innych tekstów kultury, także audiowizualnych, a przez nie przybliżanie rozumienia człowieka i świata; wprowadzanie w tradycję kultury narodowej i europejskiej (jęz. polski);
Kształtowanie postawy szacunku dla polskiego dziedzictwa kulturowego w związku z  globalizacją kultury masowej (edukacja czytelnicza i medialna);
Kształtowanie więzi z krajem ojczystym i świadomości obywatelskiej (wychowanie patriotyczne i obywatelskie).	Spotkanie z obrazem znanego polskiego malarza.
	Rozmowa na temat dzieła plastycznego, poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, jaki nastrój panuje w krajobrazie; zebranie więcej informacji o twórczości autora.	
Rozwijanie pamięci, wyobraźni, myślenia abstrakcyjnego i logicznego rozumowania (matematyka).
Zdobycie umiejętności obserwacji zjawisk przyrodniczych i dokonywania ich opisu (przyroda).	Analiza krajobrazu przedstawionego w pejzażu Henryka Weyssenhoffa.	Poszukiwanie śladów działalności człowieka w krajobrazie oraz wskazanie tych składników przyrody, których obecności można się domyślać, obserwując to, co jest widoczne.	
Przygotowanie do samodzielnego poszukiwania potrzebnych informacji i materiałów (edukacja czytelnicza i medialna).
	Zapoznanie z informacjami na temat bociana białego.	Poszukiwanie innych informacji na temat bociana, na przykład o jego pożywieniu; zebranie informacji o innym zwierzęciu żyjącym w Polsce i przedstawienie ich w sposób wybrany przez ucznia.	
Poznanie najbliższego środowiska i specyfiki swojego regionu (edukacja regionalna).		Malowanie pejzażu okolicy miejsca zamieszkania. 	
Powyższe propozycje nie wyczerpują możliwości działań ucznia, podejmowanych w oparciu o ten krótki fragment podręcznika. Oto propozycje kolejnych problemów:
1)	Jak wyglądałby ten krajobraz namalowany jesienią (można zachęcić dzieci do namalowania pejzażu pod tytułem „Jesień”, jednak wcześniej należałoby powiedzieć im, lub pokazać w terenie, jakie kwiaty zajmują miejsce kaczeńców jesienią, zastanowić się wspólnie, kiedy odlatują bociany itd.)?
2)	Jakie cechy budowy zewnętrznej bociana umożliwiają mu latanie (bociany w locie są namalowane na obrazie)?
3)	W jaki sposób powstało rozlewisko (starorzecze), na którym przerzucona jest kładka?
4)	Kiedy został namalowany obraz (przełom XIX i XX wieku – przyp. J.P.)? Trudno to określić, prawda? Warto uprzytomnić dzieciom, że bez ingerencji człowieka obraz przyrody nie zmienia się w sposób istotny w krótkich dla niej okresach setek lat.
Ćwiczenie 2
	Zaproponuj inne problemy i zadania, które można postawić przed uczniem w oparciu o analizowany fragment podręcznika.	
Wykładając w szkole podstawy jakiejkolwiek dziedziny wiedzy, nauczyciel pozostaje wciąż pod presją konieczności poruszenia wszystkich zagadnień przewidzianych w programie, bowiem tylko w ten sposób może zbudować spójny obraz dyscypliny naukowej. W rezultacie często brakuje czasu na refleksję lub dokładniejsze omówienie trudniejszych tematów. W nauczaniu blokowym ten problem przestaje mieć znaczenie. Nauczyciel może niemal dowolnie długo zatrzymać się na tematyce poruszonej w podręczniku (wykorzystanie wszystkich podanych wyżej propozycji dla rozdziału „Tak bardzo polski ptak” wymagałoby co najmniej 4-5 lekcji). Żadna lekcja poświęcona krajobrazom, bocianom, malarstwu, kulturze itp. nie będzie czasem straconym z punktu widzenia osiągania celów tego rodzaju nauczania. Dla osób przeświadczonych, że przyroda, to suma biologii, geografii, fizyki i chemii, największą barierą będzie przełamanie poczucia, że ucząc w ten sposób nie uczą niczego. Jest to jednak tylko złudzenie, wynikające z nawyków związanych z nauczaniem dyscyplin akademickich!

Następny rozdział. 						Powrót do spisu treści.

III.2. Przykład 2 – blok humanistyczny (współpraca: Piotr Krzesicki)
Wszystkie uwagi odnoszące się do nauczania przyrody i roli podręcznika w nauczaniu blokowym dotyczą również nauczania przedmiotów humanistycznych. Zwróćmy uwagę, że w tym przypadku sytuacja jest bardziej złożona – historia pozostała, obok rządzącej się specyficznymi prawami matematyki, jedynym przedmiotem wykładanym w szkole podstawowej, który odpowiada dyscyplinie akademickiej. Tymczasem połączenie wiedzy historycznej z kształceniem literackim i językowym narzuca się niejako samo i stanowi doskonałe pole do popisu dla nauczyciela. Historia dostarcza wspaniałego materiału do rozmaitych rozważań, które stanowią część lekcji języka polskiego. Wiele utworów literackich, z którymi stykają się uczniowie szkoły podstawowej, pozwala czynić ciekawe „wycieczki” historyczne. Nawet kształtowanie umiejętności rozróżniania prawdy i fikcji jest czynnością równie ważną dla polonisty, jak i dla historyka.
Warto zwrócić uwagę, że zdecydowana większość ścieżek edukacyjnych przewidzianych dla nauczania blokowego służy przerzuceniu pomostu właśnie pomiędzy dziedzinami przedmiotów humanistycznych. Pełną integrację pomiędzy nimi, zgodnie z ideą nauczania całościowego, zaplanowali również autorzy cyklu „Moje miejsce na Ziemi”, których podręczniki do bloku humanistycznego przeznaczone są do równoczesnego wykorzystania podczas lekcji historii i języka polskiego.
Przyjrzyjmy się wybranemu fragmentowi podręcznika do bloku humanistycznego dla klasy piątej, poszukując w nim przykładów, w jaki sposób można prezentować świat w sposób całościowy, zarazem osiągając cele właściwe różnym dziedzinom edukacji.
Strony 6-9, rozdział „Przedmiot dumy – o polskich symbolach narodowych”.
Cel edukacyjny	Czynności ucznia przewidziane przez autorów podręcznika	Przykładowe możliwości dalszego działania 
wg inwencji nauczyciela	
Kształcenie sprawności mówienia, słuchania, czytania i pisania w zróżnicowanych sytuacjach komunikacyjnych, prywatnych i publicznych, a zwłaszcza ważnych dla życia w państwie demokratycznym i obywatelskim; rozwijanie zainteresowania uczniów językiem jako składnikiem dziedzictwa kulturowego
Rozbudzenie motywacji czytania i rozwijanie umiejętności odbioru dzieł literackich i innych tekstów kultury, także audiowizualnych, a przez nie przybliżanie rozumienie człowieka i świata; wprowadzenie w tradycje kultury narodowej i europejskiej	Opisywanie godła Polski  i porównywanie jego wersji z różnych okresów historycznych.
Czytanie podania o Lechu, recytacja Mazurka Dąbrowskiego.	Projektowanie i opis wizerunek godła  Polski z przyszłości, np. 
z roku 2590.
Zorganizowanie konkursu na najpiękniejszą deklamowaną interpretację Mazurka Dąbrowskiego.	
Przygotowanie do samodzielnego poszukiwania potrzebnych informacji i materiałów.	Odnalezienie w tekście Mazurka Dąbrowskiego postaci i wydarzeń historycznych. 	Poszukiwanie informacji o postaciach i wydarzeniach, które wspomniane są w polskim hymnie.	
Zainteresowanie przeszłością.
Rozwijanie przynależności do grupy rodzinnej , społeczności lokalnej grupy etnicznej, narodu, społeczności europejskiej i światowej
Świadoma postawa patriotyczna i obywatelska motywująca  do odpowiedzialnego uczestnictwa w  życiu społecznym i publicznym. Kształtowanie szacunku dla własnego państwa.	Poznanie symboli narodowych: godła, flagi i hymnu.
Wskazywanie sytuacji, w których mogą pojawiać się symbole narodowe.
Wyjaśnienie genezy oraz znaczenia słów: Gniezno, Polska.
Poznanie postaci historycznych występujących w Mazurku Dąbrowskiego.	Sporządzenie plakatu z wykorzystaniem symboli narodowych. 
Kształtowanie umiejętności odpowiedniego zachowania się w stosunku do symboli narodowych.	
Zainteresowanie światem, jego różnorodnością, bogactwem i pięknem.
Zdobycie umiejętności obserwacji zjawisk przyrodniczych i dokonywania ich opisu.	Zapoznanie z informacjami na temat orła bielika.	 Wskazanie cech orła, które decydują o wspaniałości tego ptaka i szacunku, jaki żywią dla niego ludzie.
Obserwacja w naturze innych ptaków drapieżnych i opisywanie ich. Nauka rozpoznawania ptaków drapieżnych w locie.	
Kształtowanie postawy szacunku dla polskiego dziedzictwa kulturowego w związku z globalizacją kultury masowej.	Analiza słów hymnu: „Jeszcze Polska nie zginęła kiedy my żyjemy”.	Rozważania na temat cech narodowych Polaków.	
Rozwijanie postaw patriotycznych związanych z kulturą regionalną.	Wyjaśnienie, dlaczego Gniezno i Wielkopolska są nazywane kolebką państwa polskiego.	Poszukiwanie we własnym regionie śladów najdawniejszej historii Polski.	
Kształtowanie więzi z krajem ojczystym i świadomości obywatelskiej.	Wskazywanie okoliczności, w jakich powstały polskie symbole narodowe.	Projektowanie scenek obrazujących, jak powstawały polskie symbole narodowe.
Umieszczenie wybranych symboli narodowych w klasie.	
Ćwiczenie 3
	Zaproponuj inne problemy i zadania, które można postawić przed uczniem w oparciu o analizowany fragment podręcznika.	
Podsumowanie
Oto najważniejsze konkluzje z pierwszego rozdziału, uzupełnione wnioskami dotyczącymi przygotowania uczniów do sprawdzianu po szkole podstawowej:
1)	Nauczanie blokowe jest określeniem nauczania całościowego uczniów klas 4-6 szkoły podstawowej;
2)	Ze względu na wyodrębnienie przedmiotów nauczanie blokowe wymaga współdziałania wszystkich nauczycieli, których działania zmierzają do osiągnięcia spójnego zestawu celów edukacyjnych;
3)	Wyznaczanie ostrych granic pomiędzy dziedzinami poszczególnych przedmiotami jest niepotrzebne, a nawet szkodliwe, bowiem całościowy obraz świata dostępny 10-12-letnim dzieciom nie odzwierciedla struktury jakiejkolwiek dyscypliny nauki;
4)	Zespół pedagogiczny wprowadzający w życie ideę nauczania blokowego wszechstronnie przygotowuje uczniów do dalszej edukacji;
5)	Uczniowie kształceni w sposób całościowy, działający, korzystający z wiedzy, a nie obciążeni nią w sposób nadmierny, są gotowi do zmierzenia się z wymaganiami sprawdzianu po szkole podstawowej. Nie potrzebują żadnych dodatkowych przygotowań do tego egzaminu;
6)	Korzystanie z podręczników z cyklu „Moje miejsce na Ziemi”, oraz szerzej – „Jednolitego programu nauczania blokowego”, sprzyja łączeniu wysiłków wszystkich nauczycieli i prowadzi do w pełni całościowego sposobu nauczania. Zarazem również uwalnia szkołę od konieczności programowania i podejmowania działań związanych ze ścieżkami edukacyjnymi, zapewniając ich realizację w ramach podstawowych zajęć edukacyjnych.

Następny rozdział. 						Powrót do spisu treści.

CZĘŚĆ 2 – KSZTAŁCENIE PRZYRODNICZE PO REFORMIE
I. To, co było nieuchronne
Wprowadzenie w ramach reformy oświatowej przyrody jako nowego przedmiotu w szkołach podstawowych przywróciło jedynie stan istniejący już w polskiej oświacie przed kilkudziesięciu laty. Długa nieobecność przyrody w szkole wynikła przede wszystkim z fascynacji osiągnięciami nauki, których poznanie utożsamiono ongiś z nowoczesnym wykształceniem. Tendencja ta znalazła dobitny wyraz w reformie związanej z wprowadzeniem „dziesięciolatki”. Na przykład, w programie klasy czwartej znalazły się wówczas takie pojęcia, jak biocenoza, biotop, ekosystem, zarezerwowane wcześniej dla uniwersyteckiego kursu biologii.
Wprowadzenie dyscyplin akademickich na tak wczesnym etapie kształcenia było błędem. Przede wszystkim, zignorowano przy tej okazji kardynalne zasady dydaktyki, sformułowane jeszcze w XVII wieku przez Jana Amosa Komenskiego, który głosił, że należy przechodzić stopniowo od przedmiotów i zjawisk bliższych do dalszych oraz od zjawisk prostych i łatwiejszych do zrozumienia do trudniejszych i mniej dostępnych. Uczniowie pochłaniali coraz większe dawki wiedzy pamięciowej, za którą nie szła umiejętność stosowania jej w praktyce. Lawinowy przyrost wiedzy w zakresie poszczególnych dyscyplin akademickich wciąż stawiał na porządku dziennym pytanie, co jest „podstawą” danej dyscypliny (a więc co powinno znaleźć się w programie szkolnym). W końcu zakres samych „podstaw” zaczął przerastać możliwości... nauczycieli. 
To, co było nieuchronne, stało się wreszcie w roku 1999, wraz z wprowadzeniem reformy oświatowej. W ramach przywracania nauczania całościowego w szkole podstawowej miejsce dyscyplin naukowych: biologii, geografii, fizyki i chemii zajęła przyroda.
II. Przyroda w „Podstawie programowej...”
Początkowo jedynym źródłem wiedzy na temat specyfiki nowego przedmiotu był zapis w „Podstawie programowej kształcenia ogólnego”, bowiem nauczyciele, których ongiś uczono metodyki nauczania przyrody byli już, w najlepszym razie, od dawna na emeryturze. Niestety, wprowadzeniu nowego przedmiotu do szkół nie towarzyszyła przemyślana akcja informacyjna. Każdy nauczyciel budował swoją własną wizję, najczęściej stosownie do posiadanego wykształcenia. 
Jest niemalże regułą, że czytelnik programu nauczania koncentruje się na wykazie treści kształcenia. Dają się one łatwo przełożyć na konkretne pomysły, podczas gdy cele edukacyjne mają charakter ogólnikowy, niemalże abstrakcyjny. Nie inaczej stało się w przypadku podstawy programowej. Czytelnicy tego dokumentu, po przestudiowaniu wykazu obowiązkowych treści kształcenia, doszli do przekonania, że nowy przedmiot jest prostą sumą dotychczasowych czterech przedmiotów „akademickich”. 
Nietrudno zrozumieć ten punkt widzenia, analizując wyłącznie treści kształcenia zawarte w podstawie programowej przyrody. 
Ćwiczenie 4
	Uzupełnij tabelę wpisując do niej wg wzoru nazwy dyscyplin naukowych, do których zakresu można zakwalifikować poszczególne treści kształcenia. Zastanów się, które punkty sformułowane są w sposób sugerujący całościowy (interdyscyplinarny) sposób nauczania, a które samym sformułowaniem narzucają wycinkowy sposób poznawania świata.	

Wspólne cechy budowy i czynności organizmów.	biologia	
Złożoność świata żywego, znaczenie różnych sposobów jego porządkowania.	biologia	
Przykłady różnorodności roślin, grzybów i zwierząt oraz środowisk ich życia.	biologia	
Opis miejsca zamieszkania (formy terenu, skały, wody, gleba, roślinność).	geografia	
Warunki życia ludzi w najbliższym otoczeniu.		
Orientacja w terenie, szkic, plan, mapa.		
Krajobraz najbliższej okolicy – obserwacje i opisy:
•	składniki naturalnego krajobrazu,
•	sposoby zagospodarowania obszaru,
•	ludzie i kultura,
•	zależność życia ludzi od czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych.		
Krajobrazy nizinne, wyżynne i górskie:
•	środowisko i jego zagospodarowanie (na przykładzie wybranych krajobrazów Polski),
•	krajobrazy naturalne i przekształcone przez człowieka,
•	przykłady pozytywnego i negatywnego zagospodarowania przestrzeni,
•	krainy Polski.		
Wybrane krajobrazy świata:
•	lądy i kontynenty,
•	oceany.		
Pogoda i klimat, obserwacje meteorologiczne.		
Właściwości różnych substancji i ich zastosowanie: metale i niemetale, mieszaniny jednorodne i niejednorodne, woda i roztwory wodne; rozpuszczanie i krystalizacja, właściwości materii o różnych stanach skupienia, przemiany chemiczne znane z życia codziennego (np. spalanie, korozja, ścinanie białka).		
Kinetyczno – molekularny model budowy materii.		
Podstawowe zjawiska fizyczne: mechaniczne, elektryczne i magnetyczne, optyczne i akustyczne.		
Czynności życiowe człowieka, etapy rozwoju człowieka ze szczególnym uwzględnieniem dojrzewania biologicznego, zasady higieny.		
Znaczenie wybranych gatunków roślin, grzybów i zwierząt dla człowieka.		
Bakterie i wirusy – zagrożenia i korzyści dla człowieka.		
Substancje szkodliwe dla organizmów żywych i ich oddziaływanie na środowisko przyrodnicze.		
Wpływ człowieka na środowisko przyrodnicze.		
Wpływ środowiska na zdrowie człowieka: 
•	substancje szkodliwe i ich wpływ na organizm człowieka,
•	rola wody, powietrza, gleby, ich odtwarzalność, czystość i skażenie.		
Ziemia w Układzie Słonecznym, obserwacje astronomiczne.		
Podróże i odkrycia geograficzne.		
W zaprezentowanym tutaj zestawie obowiązkowych treści nauczania przyrody można bez trudu wyróżnić zagadnienia z zakresu poszczególnych dyscyplin akademickich i w rezultacie dojść do przekonania, że wystarczy dobrze poznać te dziedziny, aby uczyć przyrody.
Wbrew temu powierzchownemu wrażeniu twórcy „Podstawy programowej...” pozostali w istocie wierni idei nauczania całościowego w szkole podstawowej. Aby się o tym przekonać wystarczy zapoznać się z celami edukacyjnymi i zadaniami szkoły, a wśród nich z tymi, które dotyczą przyrody.
Cele edukacyjne
1.	Zainteresowanie światem, jego różnorodnością, bogactwem i pięknem.
2.	Rozumienie zależności istniejących w środowisku przyrodniczym.
3.	Zdobycie umiejętności obserwacji zjawisk przyrodniczych i dokonywania ich opisu.
4.	Poznanie współzależności człowieka i środowiska.
5.	Poznanie zachowań sprzyjających bezpieczeństwu ludzi i przyrody.
6.	Wyrobienie poczucia odpowiedzialności za środowisko.
Zadania szkoły
1.	Dostarczanie wiedzy na temat człowieka, udzielanie uczniowi pomocy w rozumieniu samego siebie.
2.	Przekazywanie wiedzy na temat budowy i złożoności świata ożywionego i nieożywionego oraz warunków życia.
3.	Umożliwianie prowadzenia obserwacji środowiska w najbliższej okolicy oraz poznawanych regionach.
4.	Przeprowadzanie ćwiczeń kształtujących umiejętność orientowania się w terenie i na mapie.
5.	Umożliwianie prowadzenia obserwacji zjawisk przyrodniczych, wykonywania prostych eksperymentów i interpretowania ich wyników.
6.	Pobudzanie wrażliwości uczniów na piękno świata i wartość życia.
7.	Kształtowanie postawy szacunku do zwierząt i przyrody oraz odpowiedzialności za ich stan.
Przestudiowanie celów edukacyjnych i zadań szkoły zapisanych w podstawie programowej pozwala w odmienny sposób spojrzeć na treści nauczania przyrody. Przekonajmy się o tym na pierwszym przykładzie z ich listy: „wspólne cechy budowy i czynności organizmów”. 
Zjawisko życia (bo do niego sprowadza się w istocie ten punkt) należy niewątpliwie do dziedziny zainteresowań biologii. Rozumiejąc cele nauczania blokowego należy jednak tę tematykę podejmować z rozmaitych stron, nie tylko przez pryzmat czynności życiowych lub cech budowy organizmów. Na przykład warto wspólnie z uczniami zastanowić się, czy życie jest piękne, dlaczego warto żyć. Z bogatej literatury science-fiction można wybrać łatwe w odbiorze opowiadanie, którego tematem jest zanikanie granicy pomiędzy robotem a istotą żywą. Okazji do ćwiczenia wyobraźni dostarcza wyobrażanie sobie możliwych form życie w kosmosie. W rezultacie, z lekcji przyrody poświęconych „wspólnym cechom budowy i czynnościom organizmów” uczeń powinien wynieść, obok nielicznych istotnych informacji „biologicznych”, przede wszystkim umiejętność i chęć dyskusji, zdolność samodzielnego wyciągania wniosków, wrażenia z kontaktu z tekstem literackim oraz pożywkę dla wyobraźni.
„Podstawa programowa kształcenia ogólnego” zawiera klarowny obraz przyrody, jako przedmiotu nauczania całościowego. Zrozumienie go przez ogół nauczycieli natrafia jednak na szereg przeszkód: wieloletnią tradycję nauczania o charakterze akademickim, także w szkołach podstawowych, nieznajomość specyfiki nauczania blokowego, brak powszechnie uznawanych wzorców w zakresie kształcenia przyrodniczego. Od przezwyciężenia tych ograniczeń zależy w dużej mierze powodzenie reformy, przynajmniej w zakresie drugiego etapu kształcenia.
Następny rozdział. 						Powrót do spisu treści.
III. Przyroda jako nowa jakość w edukacji
Powoływanie się na brak wzorców w zakresie nauczania przyrody jest w istocie niesłuszne, bowiem wzorce te istnieją, tylko pogrążone są w zapomnieniu.
Oto fragment książki Bronisława Dyakowskiego „Zarys metodyki niższego kursu nauki o przyrodzie”, wydanej w... 1923 roku nakładem Książnicy Polskiej – Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych:

   (...) Dopiero przy zastosowaniu metody zbiorowisk i pór roku nauka o przyrodzie nabiera prawdziwego życia. Dopiero wtedy przyroda stanie jakby żywa przed oczami ucznia: inaczej bowiem i sztuczniej wygląda motyl, rozpatrywany jako martwy okaz na tle pudełka z innymi motylami, chociażby najbardziej z nimi spokrewnionemi, a inaczej i o ileż żywiej i plastyczniej na tle łąki, której kwiaty sam zapyla, i której trawami żywi się jego gąsienica.
   Jak naturalny, pełny życia i zrozumiały dla dziecka szereg będą stanowić: sosna w lesie, wiewiórka wyjadająca jej nasiona, kornik drążący chodniki pod jej korą, dzięcioł wykuwający go stamtąd, ćma składająca na niej jajka i sikory ostrym dzióbem odrywające je od kory.
   Przyroda stawia te wszystkie twory przed nasze oczy razem, związane sprzecznością lub zbieżnością interesów i dążeń, a my, zamiast pokazać je dziecku tak razem i we wzajemnej zależności, czekać będziemy zanim układ naukowy pozwoli nam przejść od jednego do drugiego z tych tworów.
   Trzymając się w nauczaniu klasyfikacji naukowej, będziemy się obracać w świecie sztucznych układów, noszących zresztą zupełnie słusznie nazwę naturalnych z punktu widzenia nauki, ale nie pojęć i poglądów dzieci na tym stopniu rozwoju umysłowego...”
Cytowany fragment po osiemdziesięciu latach nadal doskonale znajduje zastosowanie do nauczania przyrody! Niebezpieczeństwo, które już wówczas wskazywał jego autor – nagromadzenia zbyt wielu informacji naukowych ze szkodą dla rozumienia związków przyczynowo-skutkowych w otaczającym świecie, jedynie się spotęgowało. Podobnie jak wówczas, aby mu zapobiec, szczególnie potrzebna jest zmiana świadomości nauczycieli przyrody. 
Wbrew nawykom wyniesionym z wyższych uczelni musimy zrozumieć, że „pokawałkowanie” wiedzy jest największym wrogiem tego, co chcemy osiągnąć w szkole: wychowania człowieka myślącego, obdarzonego intuicją, spostrzegawczego, samodzielnego, komunikatywnego i mającego szacunek dla życia. Aby osiągnąć ten cel musimy pokazywać dziecku świat ze wszystkich stron, poprzez samodzielne obserwacje ucznia, literaturę, poezję, muzykę, sztuki plastyczne, w naturalnym powiązaniu z różnymi dziedzinami wiedzy. 
Dyscypliny akademickie powinny pozostać wyłącznie „odkryciem” ostatnich tygodni szóstej klasy – swoistą obietnicą nowej przygody na kolejnym etapie edukacji.
Przyroda jest pierwszym od lat przedmiotem nauczania szkolnego, który nie stanowi odzwierciedlenia dyscypliny akademickiej. Jej dziedziną jest świat we wszystkich jego przejawach, a misją – całościowe opisywanie zachodzących w nim zjawisk. To podejście otwiera drogę do wykorzystania w nauczaniu elementów najrozmaitszych dziedzin ludzkiej aktywności.
To wszystko jest istotną nowością w porównaniu z dotychczasowym stanem polskiej edukacji. Nowa jakość, związana z nauczaniem przyrody, daje dzieciom szansę osiągnięcia wyższego poziomu kultury, zaś nauczycielom, znaną dotąd chyba tylko specjalistom nauczania początkowego, satysfakcję artystów, wspomagających formowanie się osobowości uczniów.

Następny rozdział. 						Powrót do spisu treści.
IV. „Moje miejsce na Ziemi”
Podręczniki z cyklu „Moje miejsce na Ziemi”, przygotowane przez Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, stanowią próbę wprowadzenia w życie opisanej powyżej koncepcji nauczania przyrody. Powstały one z pewnym opóźnieniem w stosunku do reformy oświatowej. Ten czas pozwolił na zebranie doświadczeń w nauczaniu nowego przedmiotu oraz poważne przewartościowanie poglądów. Jako autorzy przeszliśmy bardzo długą drogę - od postawy „klasycznych” nauczycieli biologii, geografii i chemii do przyrodników czerpiących satysfakcję z coraz bardziej humanistycznego charakteru swojej pracy. Ślady tej ewolucji można odnaleźć w naszej pracy. 
W podręczniku dla klasy 4. Czytelnik bez trudu wskaże jeszcze całe fragmenty „biologiczne” lub „geograficzne”. Zawarte tam informacje są czasami bardzo... podręcznikowe, takie, które uczeń może tylko przeczytać i ewentualnie zapamiętać. 
Odmienny charakter mają podręczniki dla klasy 5. i 6. Zostały one w pełni oparte na założeniu, że powszechna dostępność różnych źródeł wiedzy ogranicza informacyjną rolę podręcznika szkolnego. Położyliśmy nacisk na całościowe i wszechstronne prezentowanie przyrody, z wykorzystaniem utworów literackich, dzieł sztuki, ale również informacji historycznych, a nawet pojęć matematycznych. Sięgnęliśmy do książek popularnonaukowych, napisanych wiele lat temu, nawet przez „przedwojennych” jeszcze przyrodników, którym nadmiar wiedzy stricte naukowej nie przeszkadzał w pełnym pozytywnych emocji spojrzeniu na świat. Sięgnęliśmy też do książek przygodowych i podróżniczych, które pokazują przyrodę w niezrównanie bardziej atrakcyjny sposób niż czyni to „klasyczna” książka szkolna.
W efekcie powstały podręczniki, które tradycyjnie nastawionego nauczyciela mogą razić brakiem konkretności – obfitujące w różne formy literackie, bardziej nastawione na prowokowanie ucznia do myślenia niż przekazywanie mu i porządkowanie wiedzy. Te podręczniki nieustannie zapraszają ucznia do samodzielnej twórczości – malowania, rysowania, pisania itp.; nie podają gotowych recept, lecz zachęcają do poszukiwania itd.
Potwierdzeniem słuszności przyjętego kierunku stały się dla nas sprawdziany po szkole podstawowej, przeprowadzone w 2002 i 2003 roku. Do osiągnięcia sukcesu niezbędne były wyłącznie cechy, które i my staramy się kształcić u uczniów. Pominięcie takiego czy innego elementu wiedzy naukowej w toku kształcenia przyrodniczego w żaden sposób nie zmniejszało szansy ucznia na końcowy sukces. Centralna Komisja Egzaminacyjna w ten pośredni sposób potwierdziła naszą interpretację treści „Podstawy programowej...”

								Warszawa, kwiecień 2003 roku.
Powrót do początku artykułu.

DODATEK 1
Cele edukacyjne szkoły podstawowej
Nauczyciele w szkole podstawowej dostosowują sposób przekazywania odpowiedniej wiedzy, kształtowania umiejętności i postaw uczniów do naturalnej w tym wieku aktywności dzieci, umożliwiają im poznawanie świata w jego jedności i złożoności, wspomagają ich samodzielność uczenia się, inspirują je do wyrażania własnych myśli i przeżyć, rozbudzają ich ciekawość poznawczą oraz motywację do dalszej edukacji.
Edukacja w szkole podstawowej, wspomagając rozwój dziecka jako osoby i wprowadzając je w życie społeczne, ma na celu przede wszystkim: 
1)	prowadzić dziecko do nabywania i rozwijania umiejętności wypowiadania się, czytania i pisania, wykonywania elementarnych działań arytmetycznych, posługiwania się prostymi narzędziami i kształtowania nawyków społecznego współżycia,
2)	rozwijać poznawcze możliwości uczniów, tak aby mogli oni przechodzić od dziecięcego do bardziej dojrzałego i uporządkowanego rozumienia świata,
3)	rozwijać i przekształcać spontaniczną motywację poznawczą w motywację świadomą, przygotowywać do podejmowania zadań wymagających systematycznego i dłuższego wysiłku intelektualnego i fizycznego,
4)	rozbudzać i rozwijać wrażliwość estetyczną i moralną dziecka oraz jego indywidualne zdolności twórcze,
5)	umacniać wiarę dziecka we własne siły i w zdolność osiągania wartościowych i trudnych celów,
6)	rozwijać zdolność odróżniania świata rzeczywistego od wyobrażonego oraz postaci historycznych od fantastycznych,
7)	kształtować potrzeby i umiejętności dbania o własne ciało, zdrowie i sprawność fizyczną; wyrabiać czujność wobec zagrożeń dla zdrowia fizycznego, psychicznego i duchowego,
8)	rozwijać umiejętności dziecka poznawania siebie oraz otoczenia rodzinnego, społecznego, kulturowego, technicznego i przyrodniczego dostępnego jego doświadczeniu,
9)	wzmacniać poczucie tożsamości kulturowej, historycznej, etnicznej i narodowej,
10)	stwarzać warunki do rozwoju wyobraźni i ekspresji werbalnej, plastycznej, muzycznej i ruchowej, zapewniać warunki do harmonijnego rozwoju fizycznego i psychicznego oraz zachowań prozdrowotnych,
11)	zapewniać opiekę i wspomagać rozwój dziecka w przyjaznym, bezpiecznym i zdrowym środowisku w poczuciu więzi z rodziną,
12)	uwzględniać indywidualne potrzeby dziecka i troszczyć się o zapewnienie mu równych szans,
13)	stwarzać warunki do rozwijania samodzielności, obowiązkowości, podejmowania odpowiedzialności za siebie i najbliższe otoczenie,
14)	stwarzać warunki do indywidualnego i grupowego działania na rzecz innych.
W szkole podstawowej szczególnie ważne jest stwarzanie przyjaznej atmosfery i pomaganie dziecku w dobrym funkcjonowaniu w społeczności szkolnej.
Cele edukacyjne gimnazjum 
W gimnazjum nauczyciele wprowadzają uczniów w świat wiedzy naukowej, wdrażają ich do samodzielności, pomagają im w podejmowaniu decyzji dotyczącej kierunku dalszej edukacji i przygotowują do aktywnego udziału w życiu społecznym.
Edukacja w gimnazjum, wspomagając rozwój ucznia jako osoby i wprowadzając go w życie społeczne, ma na celu przede wszystkim:
1)	wprowadzać ucznia w świat nauki przez poznanie języka, pojęć, twierdzeń i metod właściwych dla wybranych dyscyplin naukowych na poziomie umożliwiającym dalsze kształcenie,
2)	rozbudzać i rozwijać indywidualne zainteresowania ucznia,
3)	wprowadzać ucznia w świat kultury i sztuki,
4)	rozwijać umiejętności społeczne ucznia przez zdobywanie prawidłowych doświadczeń we współżyciu i współdziałaniu w grupie rówieśniczej.

Powrót do początku artykułu.
DODATEK 2
Cele edukacyjne wybranych przedmiotów nauczania
i ścieżek edukacyjnych w klasach 4-6
JĘZYK POLSKI
Człowiek zdobywa wiedzę przede wszystkim poprzez język. Nauczanie języka ojczystego tworzy fundament ogólnego rozwoju ucznia, jest pomocą w kształtowaniu osoby ucznia, stanowi główny punkt odniesienia całej edukacji szkolnej - wychowania i kształcenia. Za rozwój języka w mowie i piśmie (w tym za zasób pojęć, ortografię i estetykę zapisu) odpowiedzialni są wszyscy nauczyciele niezależnie od posiadanej specjalności.
Cele edukacyjne:
Wspomaganie umiejętności porozumiewania się uczniów i wprowadzanie ich w świat kultury, zwłaszcza przez:
1. kształcenie sprawności mówienia, słuchania, czytania i pisania w zróżnicowanych sytuacjach komunikacyjnych prywatnych i publicznych, a zwłaszcza ważnych dla życia w państwie demokratycznym i obywatelskim; rozwijanie zainteresowania uczniów językiem jako składnikiem dziedzictwa kulturowego,
2. ujawnianie zainteresowań, możliwości i potrzeb oraz językowych i czytelniczych umiejętności uczniów po to, aby wyznaczać stosowne dla nich cele, dobierać treści i materiały, projektować odpowiednie działania gwarantujące skuteczność edukacji,
3. rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiejętności odbioru dzieł literackich i innych tekstów kultury, także audiowizualnych, a przez nie przybliżanie rozumienia człowieka i świata; wprowadzanie w tradycję kultury narodowej i europejskiej,
4. uczenie istnienia w kulturze, przede wszystkim w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak by stawała się wewnętrzną i osobistą własnością dziecka.
HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO
Cele edukacyjne:
1. Zainteresowanie przeszłością.
2. Rozwijanie poczucia przynależności do grupy rodzinnej, społeczności lokalnej, grupy etnicznej, narodu, państwa, społeczności europejskiej i światowej.
3. Świadoma postawa patriotyczna i obywatelska motywująca do odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu społecznym i publicznym. Kształtowanie szacunku do własnego państwa.
4. Poznawanie wartości, stanowiących istotny motyw działalności indywidualnej i publicznej w Polsce, w Europie i w świecie.
MATEMATYKA
Cele edukacyjne:
1. Rozwijanie rozumienia podstawowych pojęć arytmetyki i geometrii.
2. Rozwijanie pamięci, wyobraźni, myślenia abstrakcyjnego i logicznego rozumowania.
3. Rozwijanie umiejętności czytania i tworzenia tekstów w stylu matematycznym.
PRZYRODA
Cele edukacyjne:
1. Zainteresowanie światem, jego różnorodnością, bogactwem i pięknem.
2. Rozumienie zależności istniejących w środowisku przyrodniczym.
3. Zdobycie umiejętności obserwacji zjawisk przyrodniczych i dokonywania ich opisu.
4. Poznanie współzależności człowieka i środowiska.
5. Poznanie zachowań sprzyjających bezpieczeństwu ludzi i przyrody.
6. Wyrobienie poczucia odpowiedzialności za środowisko.
EDUKACJA CZYTELNICZA I MEDIALNA
Cele edukacyjne:
1. Przygotowanie do samodzielnego poszukiwania potrzebnych informacji i materiałów.
2. Przygotowanie do odbioru informacji rozpowszechnianych przez media.
3. Przygotowanie do świadomego i odpowiedzialnego korzystania ze środków masowej komunikacji (telewizji, komputerów, prasy itp.).
4. Kształtowanie postawy szacunku dla polskiego dziedzictwa kulturowego w związku z globalizacją kultury masowej.
EDUKACJA EKOLOGICZNA
Cele edukacyjne:
1. Dostrzeganie zmian zachodzących w otaczającym środowisku oraz ich wartościowanie.
2. Rozwijanie wrażliwości na problemy środowiska.
EDUKACJA PROZDROWOTNA
Cele edukacyjne:
Kształtowanie umiejętności dbania o swoje zdrowie.
WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE
Cele edukacyjne:
Celem wychowania do życia w rodzinie jest ukazywanie wartości rodziny w życiu osobistym człowieka oraz pomoc w przygotowaniu się do zrozumienia i akceptacji przemian okresu dojrzewania.
EDUKACJA REGIONALNA - DZIEDZICTWO KULTUROWE W REGIONIE
Cele edukacyjne:
1. Poznanie najbliższego środowiska i specyfiki swojego regionu.
2. Rozwijanie wartości rodzinnych związanych z wartościami kulturowymi wspólnoty lokalnej.
3. Rozwijanie postaw patriotycznych związanych z kulturą regionalną.
WYCHOWANIE PATRIOTYCZNE I OBYWATELSKIE
Cele edukacyjne:
1. Kształtowanie więzi z krajem ojczystym i świadomości obywatelskiej.
2. Rozwijanie poszanowania postaw prospołecznych i dobra wspólnego .
3. Kształtowanie szacunku dla własnego państwa.

Powrót do początku artykułu.

Cennik podręczników z cyklu „Moje miejsce na Ziemi” w ofercie WSiP

Klasa 4
Blok humanistyczny:						cena
   Podręcznik (język polski z historią)				31,00 zł.
   Wypisy								11,00 zł. 
   Karty pracy (język polski, gramatyka, historia)			  7,00 zł. 
   Poradnik metodyczny dla nauczyciela				15,00 zł.
Przyroda:
   Podręcznik							25,00 zł.
   Karty pracy							  7,00 zł.
   Poradnik metodyczny dla nauczyciela				15,00 zł.

Klasa 5
Blok humanistyczny:						cena
   Podręcznik (język polski z historią)				31,00 zł.
   Wypisy								11,00 zł. 
   Karty pracy (język polski, gramatyka, historia)			  8,00 zł. 
   Poradnik metodyczny dla nauczyciela				15,00 zł.
Przyroda:
   Podręcznik							25,00 zł.
   Karty pracy							  7,00 zł.
   Poradnik metodyczny dla nauczyciela				15,00 zł.

Klasa 6
Blok humanistyczny:						cena
   Podręcznik (język polski z historią)				cena
   Wypisy								na 
   Karty pracy (język polski, gramatyka, historia)			razie 
   Poradnik metodyczny dla nauczyciela				nieustalona
Przyroda:
   Podręcznik							27,00 zł.
   Karty pracy							  7,00 zł.
   Poradnik metodyczny dla nauczyciela				15,00 zł.

Segregator do podręcznika (uniwersalny)			  5,90 zł.

Podręczniki z cyklu „Moje miejsce na Ziemi” sprzedawane są wyłącznie drogą wysyłkową. Informacje o rabatach dla szkół i zamówienia pod bezpłatnym numerem 0-800-220-555. 

Zapraszam również do kontaktowania się ze mną, pomysłodawcą i współautorem cyklu, pod numerem komórkowym 502-355-590 (w razie potrzeby można nagrać prośbę o kontakt, a z pewnością oddzwonię). Chętnie odpowiem na wszystkie pytania, zaproszę do macierzystej szkoły albo przeprowadzę szkolenie dla nauczycieli.
								Jarosław Pytlak